"Kalian gora, maria behera" - Ondarroako Ibilbide Literarioak
Ondarroak bere kale eta itsasoa literatura bihurtzen ditu, eta proiektu honen bidez, herriaren nortasuna eta euskal literaturaren altxorra ezagutzera emango ditugu. Ibilbide literario hauetan garai eta estilo ezberdinetako idazleek parte hartuko dute, haien obrak Ondarroako txokoetan eta kaleetan biziaraziz. Idazle bakoitzak bere ikuspegia eta istorioak ekarriko ditu, herri honen paisaian eta historiaren barrenean txertatuz. Urtero, bi ibilbide berri gehituko dira, idazleak eta haien sormen unibertsoa ezagutzera emanez.
"Kalian gora, maria behera" esamoldeak Ondarroako bi ikur nagusi —kalea eta itsasoa— uztartzen ditu, eta mugimendu etengabea adierazten du: herri bizi bat, gora eta behera ibiltzeko gonbita egiten duena. Lelo jostari honek, aldi berean, literaturaz gozatzeko eta herriaren nortasun xume baina aberatsa azaleratzeko deia egiten du. Proiektu hau urtean zehar zabalduz joango da, idazle euskaldunen harrobia den herri honen ikuspegia osatuz.
Ondarroa, itsasoa eta literatura bat eginda, literatura bizia sortzen duten idazleek gidatuko zaituzte kalez kale, esperientzia bakarra bizitzeko aukera emanez. Hurrengo urteetan, beste idazle asko batuko zaizkio proiektuari, Ondarroako herriaren eta euskal literaturaren istorioak eta ametsak kontatzeko.
Ondarroako kaleetan barrena, itsasoaren murmurio eta hitzen magia uztartuz, gozatu Ondarroako literaturaz eta izaeraz, eta ez galdu bidean kontatzeko dituen istorioak.
Ibilbideaz gozatzeko aholkuak
Ibilbidea
Leire Bilbao (Ondarroa, 1978)
Umetan deskubritu zuen hitzaren lilura, liburuei eta bertsolaritzari esker, eta ordudanik literatura genero ezberdinak landu ditu: poesia, narratiba, antzerkia zein kantuak. Bere lanak hizkuntza askotara itzuli dira eta hainbat sari jaso izan ditu.
Literatura oro haurtzaroan datzala dio, itsas mundua bere baitan daraman begirada propio batekin. Eta berarentzat poesia haurtzarora itzultzea dela. Kresala arnasteko era bat.
“Arrainak, ezkatak, kalatxoriak, portua… aurkituko dituzu ibilbide literario honetan. Utzi urari bere bidea egin dezan eta berarekin eraman zaitzan. Poesia, ur tanta bat bezala, leku guztietan aurki baitaiteke.” – Leire Bilbao
Ibilbidea
Mikel Etxaburu (Ondarroa, 1969)
Poesiaren bidez mundua ulertu eta azaltzeko hautua egin zuen aspaldi. Inguratzen gaituenarekiko kontzientzia sakona ereitea da haren poemen ardatz. Bizitzea suertatu zaion gizartearekiko begirada kritikoa sustatu eta idazlearen barne mundu konplexua konektatzen ditu.
Gaztetatik egin zuen poesia lantzeko hautua, konturatu gabe, berezko emari bat bezala. Ordutik ona, haren begirada poetikoak bizi-ibilbide bat eskaintzen digu; inguratzen gaituena ulertzeko era bat, ahots poetiko bat kontzientzia kolektiboaren oihartzun bilakatu nahi dena. Mikel Etxaburu, finean, poeta da.
Saturrarango emakume kartzelan gatibu izan zituzten 4.000tik gora emakumeen memoria aldarrikatu du. Han hil ziren emakume zein haurrei gorazarre egin die kantu eta poema bidez. Ibilbide xamur eta sentiberaren bidez aurkezten dizkigu urrun sentitzera behartu gaituzten minak.
Ibilbidea
Kirmen Uribe (Ondarroa, 1970)
Kirmen Uribe euskal idazle garaikide garrantzitsuenetakoa da, bere lanek euskarazko literatura nazioarteko mapan kokatu dute. Eleberriak, olerkiak eta saiakerak idatzi ditu, eta bere estiloa freskoa, hunkigarria eta unibertsala da. Uriberen lehen eleberria, Bilbao-New York-Bilbao (2008), arrakasta handia izan zuen, eta Espainiako Narratiba Saria irabazi zuen. Bere literaturak familia, maitasuna, memoria eta identitatearen inguruko hausnarketak eskaintzen ditu, beti itsasoaren eta bere herriaren ikuspegitik. Nazioartean ere ezaguna, Uribek New Yorken bizi izan du denbora luzez, baina bere lanetan beti mantendu du Ondarroako itsasoaren oihartzuna.
Ibilbidea
Ana Urkiza (Ondarroa, 1969)
Ana Urkiza euskal idazlea eta kazetaria da, eta bere lanek maiz lotzen dituzte genero eta gai ezberdinak, hala nola, poesia, saiakera eta haur literatura. Urkizak bere ahots propioa garatu du, adierazpen poetiko indartsua eta sentiberatasun handikoa. Bere lanek maiz emakumeen mundua, bakardadea, eta barne gatazkak lantzen dituzte, betiere euskarazko literaturan kokatuta. Zortzi unibertso, zortzi idazle (2006) eta Garen hori saiakera (2021) bezalako lanek adierazten dute bere literatura konpromisoa eta euskal kultura eta hizkuntzarekiko maitasuna. Ondarroa herrian txertatua egon arren, Urkizak unibertsaltasuna bilatzen du bere hitzen bidez, eta literaturari sormen freskotasun handia dakarkio.
